Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-05-29T17:29:45.849751+00:00

Инжил: Ювытлар

Инжил: Ювытлар

1. Янъы Антласув

1. Соьзлик

2. Таблица Соответствия Имен Собственных

Янъы Антласув

Янъы Антласув

1. Кирис Соьз

1. Ювытлар

Кирис Соьз

Кирис соьз

Оьрметли окувшылар!

Сиз колынъызга алып турган китап Янъы Антласув деп аталады.

Янъы Антласув Эски Антласув ман бирге Библияды туьзеди.

Библия – савлай дуныяда энъ бек окылатаган китаплардынъ бириси болады. Онда Алла Таала дуныяды, аьдемди калай яратканы эм Муса пайхамбар аркалы аьдемлерге оьзининъ Йорыгын бергени акында хабарланады. Бу Йорыктынъ негизинде Аллага ынанув эм ювык аьдемлерин суьюв турады. Онынъ акында Эски Антласувдынъ биринши бес китабында – Тауратта айтылады.

Ама биз Эски Антласувдынъ калган баска китапларыннан аьдемлер, аьдетинше, Алладынъ Йорыгын, тийисли этип, толтырмаганын билемиз. Аьдемлер Аллады оьрметлевди, ювыгын суьювди тез мутатаган болганлар. Алла Таала пайхамбарларын аьдемлерге йиберетаган эди, ама олардынъ коьплери пайхамбарлардан эситкен Алладынъ соьзине эс бермейтаган эдилер.

Янъы Антласув хабарлайтаган ислер сол заманларда болган эдилер. Аллаху-Таала Иса Масихти аьдемлерди акыйкаттынъ йолына кайтарар, оларды Аллады суьйип уьйретер эм оларга оьмирлик яшавга эсикти ашар уьшин йиберген. «Мессия» соьзи грекше «Христос», «май ягылган» деген маьнеди анълатады: соьйтип сайланган патшаларга, пайхамбарларга эм бас дин куллыкшыларга айтатаган болганлар.

Иса йырма юзйыллык артта Палестинада тувган. Палестина сол заманга Урым империясы ман енъилген эди. Ама онда орынласып яшаган ювытлар оьзлерининъ динин эм ата – бабаларынынъ аьдетлерин саклайтаган болганлар. Алла оларга ят аьдемлердинъ баскыншылыгыннан босатаяк куткарувшыды йибереегине сенетаган эдилер. Алла ман йиберилген куткарувшы Иса Масих болып шыкты.

Ама Ол ювытларга олардынъ саклап турганлары болмай, оннан да коьбиректи этти: Ол савлай аьдем дуныясын куьнадан эм оьлимнинъ куьшиннен куткарды. Исада оны этпеге куьши бар эди, неге десе Оны ман бирге Алладынъ Рухы болган эди.

Янъы Антласув йырма ети китаптан туьзилген. Биринши доьрт китабы – Инжил. «Евангелие» – грек соьзи, грек тилинде «Ийги Хабар» деген тувра маьнеди анълатады. Соьйтип Оьзининъ окувын Иса Масих Оьзи атаган эди. Инжил Исадынъ яшавы, кызмет кылувы, Онынъ окувы эм эткен аьжейиплери, оьлуьви эм оьлилерден тирилуьви акында хабарлайды. Инжил Исага ынанып ызыннан иерген доьрт аьдем мен – Матай, Марк, Лука эм Яхъя ман язылган. Олардынъ баьриси де яде оьзлери Исадынъ яшавында болган ислерди коьргенлер, яде оны коьргенлердинъ хабарларыннан язып алганлар. Инжилдинъ доьрт кесеги бир бириннен оьзлерининъ язылув стильлери мен эм язувшылар Исадынъ яшавынынъ кайсы ислерине айырым эс эткенлери мен баскаланады. Ама олар эш бир зат пан да бир бирлерине карсылык этпейдилер, керисинше, Исадынъ яшавын эм окувын туьрли ягыннан коьрмеге ярдам этедилер. Тап сол ислер христиан Ямагатынынъ туьзилуьвининъ басы боладылар, эм Куран артта Исады, ети пайхамбардынъ негизининъ бири деп, белгилейди.

Иса оьлилерден тирилгениннен сонъ, Онынъ окувы кенъ яйылып басланады. Исадынъ биринши сокталарынынъ яшавы акында «Элшилердинъ ислери» деген китапта хабарланады. Сол китап Инжилден сонъ келеди. Оны Инжилдинъ бир кесегининъ авторы Лука язган. Лука бу китапта язылганды оьзи коьрген эм де сол ислердинъ коьбисинде катнаскан. «Элшилердинъ ислери» китаптынъ ортасындагы геройлардынъ бири – Петер эм Паул. Исадынъ артыннан иерген эки айтувлы соктасы. Олар Иса акында хабарды яяр уьшин коьп куьресип ислегенлер эм Онынъ атыннан коьплеген аьжейиплерди эткенлер.

Исадынъ биринши сокталарынынъ насихатшылары бирерде оьзлерининъ окувшыларына хатлар язатаган болганлар. Онда Исадынъ окувын анълатканлар, Аллага уьшини мен де ынанган аьдем оьзин кайтип юргистпеге кереги акында насихатлаганлар. Бизге еткен йырма бир хат та соьйтип Янъы Антласувга киргистилген. Бу хатлар Исадынъ эм онынъ сокталары акында билмеге суьйгенлердинъ баьрисин айлак та бек кызыксындыраяклар.

Эм Янъы Антласувдынъ сонъгы йырма етинши китабы – Ашылув. Онынъ биринши аятыннан алып, китаптынъ бас темасы кайдай болганы белгиленеди: «Иса Масихтинъ ашылувы. Аллаху-Таала оны Исага Оьзининъ кулларына не зат тез арадан болаягын коьрсетер уьшин берген…» (Ашы. 1:1) Бу китап Исадынъ энъ ювык сокталарынынъ бириси Яхъя ман язылган. Яхъя Янъы Антласувга кирген Инжилдинъ бир кесегининъ эм уьш хаттынъ авторы болады. «Ашылув» китабынынъ мырады – ызыннан иерген сокталарынынъ коьнъиллерин коьтеруьв, неге десе олар, Исадынъ бу дуныя яшавынынъ бир неше онйыллыклары озганнан сонъ, ынанмаган замандаслары ягыннан эм де, айырым болып, оькиметтен оьсе барган душпанлыкты сезетаган эдилер. Бу китап келеекте болаяк куткарылувга уьмит эттиреди. Сонынъ уьшин савлай Янъы Антласув китабындай, тек биринши окувшыларына болмай, баьрисине де каратылады.

Скобкалар ишинде курсив аьриплер мен язылган соьзлер оригинал текстте болмаганлар, оларды биз айтылганнынъ маьнесин ашык этер уьшин косканмыз.

Янъы Антласув басында эски грек тилинде язылган эди, ама эки мынъйыллыктынъ бойында ол савлай дуныядынъ мынъга ювык тиллерине коьширилген. Биз куванышлымыз, энди ногайларга да, баскалардай, бу айтувлы кие китаплар йыйынтыгы ман оьзининъ тувган тилинде таныспага амал бериледи.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм Янъы Антласувдынъ ногай тилинде бу баспалавда катнаскан баьри аьдемлерге оьзининъ разылыгын билдиреди.

Кие Китапты коьшируьвши Институтынынъ куллыкшылары

Ювытлар

Ювытлар

1. Кирис Соьз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

Кирис Соьз

ИМАНЛЫ ЮВЫТЛАРГА ХАТ

Эрте заманлардан алып христиан аьлимлери арасында бу хаттынъ авторы ким болганы акында бир бири мен келисуьвлик таппанганлар, неге десе автор оьзининъ атын айтпаган. Бир кесеклери, хаттынъ авторы элши Паул деп, санайдылар. Болган уьшин хаттынъ язылув стили эм айырым белгилери Паулдынъ баска хатларына бек те усамайды. Баска тергевшилер авторы Паулдынъ куллыкшыларынынъ бири – Барнаба, яде Аполлос, яде тагы да ким болса да бирев деп, ойланадылар. Бурын христиан динининъ бир окытувшысы айткандай, «Ямагат: мен оны язганман деп, айтпага болаяк эди».

Хаттынъ аты эм туьзилисининъ негизи билдируьвине коьре, хат ювыт христианлары уьшин язылган. Олардынъ конкретли ямагаты кайда болганы белгисиз – Урымда, Ерусалимде, Александрияда яде баска шахарда. Хат янъы оьмирдинъ 60–70-нши йыллардынъ арасында язылмага болаяк.

Автордынъ бас мырады – христиан динининъ ювыт дининнен артыклыгын коьрсетуьв. Соны ман ол оьзи язатаган аьдемлерининъ Масихке сенимли экенин беркитеек болады эм олардынъ ювыт динине сыналув заманда кайтатаганын токтатпага шалысады. Аьвелги заманларда пайхамбарлар эм маьлеклер Алладынъ хабарын аьдемлерге билдиретаган болганлар. Соьле болса Иса Масихтинъ – Алладынъ Улы, Кие Куллыкшысы эм оны ман биргесине туьз Курманлыктынъ – заманы келген. Масихтинъ Оьзин курманлыкка аькелуьви ынанганларды оьмирликке куьнадан тазалады.

Масихке келуьв Ога ынанганы ман болады. Эски Антласувда аьдемлердинъ коьплери, оьз уьмитининъ толтырылувын коьрмеселер де, Аллага ынанганларындай, соьйтип те христианлар оьзлерининъ дини уьшин кыйналган заманда да Масихке ынанмага тийислилер.

1

Алла Улы баьрисиннен де уллы

1^1Алла эрте заманларда пайхамбарлар аркалы коьп кере эм коьп туьрли кеплерде ата-бабаларымызга соьзин билдиретаган эди.

2Бу сонъгы куьнлерде де Ол Оьз Улы аркалы бизге соьзин билдирди. Улын баьри заттынъ асабасы этип салды, дуныяларды да Улы аркалы яратты+.

3Улы, Онынъ данъкынынъ яркыравы эм келбетининъ толы коьриниси болып, баьри затты Оьзининъ куьшли соьзи мен тутады. Оьзи инсанды куьналарыннан тазалап, уллы Алладынъ бийик тагынынъ онъ янына олтырды+.

4Улы кайгадер маьлеклердикиннен йогары мактавлы атка ие болган болса, сол кадер маьлеклерден уллы болды+.

5Неге десе Алла маьлеклердинъ кайсысына эм кашан: «Сен Меним Улымсынъ, буьгуьн Мен Сени тувдырдым», тагы да: «Мен Ога Ата эм Ол Мага Ул болаяк», – деген+?

6Соьйтип те дуныяга Оьзининъ тувнъгыш Улын йибергенде: «Ога Алладынъ баьри маьлеклери сежде кылсынлар»,

7а маьлеклер акында: «Маьлеклеримди еллерге, кызметшилеримди ялынлы отка айландыраман», – деп айтады.

8Ама Улы акында булай айткан: «Сенинъ тагынъ, Алла, оьмир оьмирлерге тураяк; патшалыгынънынь аса-таягы[*] дурыслыгынъды коьрсетеек.

9Сен туврашылыкты суьйдинъ, йорыксызлыкты коьрип болмадынъ. Сол себептен Сага Алла, Сенинъ Алланъ, зейтун майды ягып, сайлап, досларынъа бергениннен коьбирек куванышты савгалады».

10Тагы да: «Бас деп Сен, Раббий, ердинъ негизин курдынъ, коьклер де Сенинъ колынънынъ иси.

11Ер эм коьклер йок болып кетееклер, а Сен турганынъша тураяксынъ. Олардынъ баьриси де, кийимдей, тозаяк.

12Сен, ямышынъды буьклеп салгандай, оларды да буьклеексинъ, баьриси де кийимдей туьрленеек. Тек Сен эш бир заманда да туьрленмеексинъ, Сенинъ оьмиринънинъ де сонъы курымай турар», – деп айтылады.

13Алла эш бир заманда маьлеклердинъ бирине де: «Мен душпанларынъды аягынънынъ астына салганга дейим онъ янымда олтыр», – деп айтпаган+.

14Маьлеклердинъ баьриси де (Раббийдинъ) кызметин толтыратаган рухлар тувылма? Олар куткарылувды асабага алаякларга куллык этпеге йиберилгенлер+.

2

Эситкенимизге сак болмага керекпиз

2^1Сол себепли биз туьз йолдан таймас уьшин, айлак та бек эс берип, эситкенимизге сак болмага керекпиз.

2Неге десе, маьлеклер аркалы билдирилген соьздинъ (Таураттынъ) дурыс экени коьрсетилген, аьр бир туьрли кыянатлык эм тынълавсызлык тийисли язага еткерилген.

3Солай болса, биз сондай уллы куткарувга эс бермесек, язадан калай куткарылармыз? Сол куткарылувды алдын Раббий билдирген эди, эситкенлер де бизге оны айтып ынандырдылар.

4Алла оларга косылып, сол куткарылувды аьлемет нышанлар ман, аьжейиплер мен, коьп туьрли куьдиретли ислер мен, Оьз ыхтыяры бойынша Кие Рух пан туьрли савгалар уьлестирип шаатлады+.

5Биз айтатаган алдыда болаяк ер-коькти Алла маьлеклерге бойсындырмаган+.

Масих аьдемлерди куткарар уьшин аьдем болды

6Кие Язувда ким болса да бирев Алладан сораган: «Аьдем не ди Сен ога эс берер уьшин? Аьдем улы да не ди Сен онынъ кайгысын шегер уьшин?

7Сен оны бир кесек заманга дейим маьлеклерден тоьмен этсень де, мактав эм оьрмет тажын басына салдынъ.

8Баьри затты аякларынынъ астына салып, ога бойсындырдынь». Алла ога баьри затты бойсындырды, ога бойсындырылмаган эш бир зат та калмады. А биз болсак энди де баьри заттынъ ога бойсынганын коьрмеймиз+.

9Тек Алладынъ шапагаты ман аьдемлердинъ баьриси уьшин оьлсин деп, кыска заманга дери маьлеклерден тоьмен этилген Исады коьремиз. Ама соньында Ол, оьлимди сынаганы уьшин, басына мактав эм оьрмет тажы салынды+.

10Алла баьри затты да яратты, баьрисининъ болувын саклайды. Соьйтип, Ол коьп улларын мактавга етистирер уьшин, олардынъ куткарылувына йолды аьзирлеген Исады, азапты шектирип, тамамлыкка еткермеге тийисли эди+.

11Неге десе Аллага багысланганлар да, олардынъ Аллага багысланувына амал болган Иса да – баьриси бир Атадан. Сол себептен Иса оларга кардашларым деп айтпага уялмайды:+

12«Сенинъ атынъды кардашларыма билдирермен, Сени ямагат ишинде зикир этип мактарман»,

13Тагы да: «Мен Аллага сенеекпен» эм: «Мине Мен де эм Мага Алла берген балаларым», – деп айтады.

14Иса «балаларым» дегенлер эт пен каннан яратылган себепли, Оьзи де олар ман бирдей инсан болды. Соьйтип, Оьзининъ оьлуьви мен, оьлимнинъ куьшин юргисткен ибилисти карувсыз этти,+

15оьмир бойы оьлимнен коркканлары уьшин кулдай яшаганлардынъ баьрисин босатты.

16Шексиз, Иса маьлеклерге ярдам этпейди, а Ибрагимнинъ тувдыкларына ярдамласады.

17Сонынъ уьшин Исага аьр ягыннан кардашларына усамага керек эди. Соьйтип, Ол Аллага куллык этуьви мен рагимли эм сенимли бас дин куллыкшы болып, халкынынъ куьналарын кеширтуьвши курман болды+.

18Неге десе Иса Оьзи де, сыналып, кыйналганы уьшин, энди сынавларга ушыраганларга ярдам эталады+.

3

Иса Масих пен Муса пайхамбар

3^1Соьйтип, Алла Оьзине байыр этип коькке шакырган кардашларым, биз ашык билдирген иманнынъ Элшиси эм Бас дин куллыкшысы Иса Масихке эс беринъиз.

2Муса пайхамбар Алладынъ буьтин уьйинде сенимли болгандай, Иса да Оны куллыкка салган Аллага сенимли.

3Иса, тап уьйдинъ оьзиннен эсе де уьйди салувшыга коьбирек сый этилгендей, Мусадан уллырак мактавга тийисли болды.

4Аьр бир уьйдинъ оьз курувшысы бар, ама Алла – баьрисининъ де Курувшысы.

5Муса, айтылаяк соьзлер акында шаатлык этер уьшин, Алладынъ буьтин уьйинде куллыкшы болып сенимли эди.

6А Масих Алладынъ уьйине аьким Улы болып сенимли. Эгер йигерлигимизди эм мактанган уьмитимизди берк тутсак, сол уьй – бизбиз.

Имансызлыктан оьзинъизди сакланъыз

7Сонынъ уьшин, Кие Рух айткандай: «Буьгуьн Алладынъ авазын эситсенъиз,

8шоьлде Оны сынаган куьнинъизде, (ата-бабаларынъыз) козгалган заманда эткендей, юреклеринъизде ийнатлык тувдырманьыз.

9Аталарынъыз шоьлде мени сынадылар эм тинтип тергедилер. Мен эткен затымнынъ баьрисин кырк йыл коьрип турдылар.

10Сол себепли Мен сосы несилге ашувландым эм айттым: „Олардынъ юреклери дайым адасады, коьрсеткен йолымды билмейдилер“.

11Мен ашувымда ант эткен эдим: „Олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар“».

12Сак болынъыз, кардашлар, эш биревинъизде де, уьшини мен бар болувшы Алладан артка кайтаргандай, яман, имансыз юрек болмасын.

13Тек, (бу Кие Язувдан) «буьгуьн» деген соьз кашан окылса, аьр куьн сайын бир биринъизди коьнъиллендиринъиз: ким болса биревинъиз, куьнага алданып, ийнат болмасын.

14Неге десе биз Масихте не бар болса, соннан уьлислимиз. Ялгыз алдынгы сенимимизди ахырына дери берк сакламага керекпиз.

15Кашаннан бери айтылады: «Буьгуьн Онынъ авазын эситсенъиз, (ата-бабаларынъыз) козгалган заманда эткендей, юреклеринъизде ийнатлык тувдырманъыз».

16Ким Алладынъ авазын эситип козгалган эди? Мусадынъ пайхамбарлыгы ман Мысырдан шыкканлардынъ баьриси тувылма?

17Алла кырк йылдынъ бойында кимлерге ашувлы турган? Куьна этип илеслери шоьлде ширип калганлар тувылма?

18Тек тынълавсыз болганларга болмаса, Алла: «Мен береек рахатлыкка киреек тувыллар», – деп, кимлерге ант эткен эди?

19Соьйтип, коьремиз, олар иманга келмегенлери уьшин сол рахатлыкка киралмадылар.

4

Алладынъ рахатлык акындагы ваьдеси

4^1Сол себептен, Алладынъ береек рахатлыгына киреегимиз акындагы ваьдеси куьшин саклайтаган бу заманда, сак болынъыз, эш биринъиз де сол рахатлыктан уьлиссиз калмасын+.

2Биз де, тап солардай, Ийги Хабарды алганмыз, тек олар эситкен соьзди иманы ман кабыл этпегенлери уьшин сол соьзден пайда алмаганлар.

3А биз, ынанганлар, Алладынъ рахатлыгына киремиз, неге десе Ол айткан: «Мен ашувымда ант эткен эдим: олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар». Онынъ ислери дуныядынъ басында минсизликке еткерилген болсалар да Алла солай айткан эди+.

4А баска бир ерде етинши куьн акында булай айтылады: «Алла, Оьзининъ баьри ислерин токтатып, етинши куьнинде рахатлык тапты»+.

5Тагы да бу ерде: «Олар мен береек рахатлыкка киреек тувыллар», – деп айтылады.

6Соьйтип, кайбиревлерге сол рахатлыкка кирмеге туьседи, тек олардан алдын бу Ийги Хабарды алганлар тынълавсызлыгыннан сол рахатлыкка киралмадылар+.

7Сол себептен, Алла сондай бир коьп заман озганнан сонъ Дауттынъ авызы ман «буьгуьн» деп айтып тагы да бир куьнди белгили этеди. Эртеден айтылгандай: «Буьгуьн Онынъ авазын эситсенъиз, юреклериньизде ийнатлык тувдырманъыз».

8Эгер Ешу[*] оларга рахатлык аькелген болса, Алла оннан сонъ баска куьн акында айтпас эди.

9Соьйтип Алладынъ халкына, шабат куьниндей[*], рахатлык куьни калады.

10Алла Оьз ислерин токтатып, рахатлык тапкандай, Онынъ рахатлыгына киргенлер де, оьз ислерин токтатып, рахатлык табадылар.

11Солай болып, бизим аьр биримиз де, (бурынгы исраилшилерден) уьлги алып, бойсынмавшы болмас уьшин, сондай рахатлыкка кирмеге белсинли шалыссын.

12Неге десе Алла соьзи яшайды, куьшин яяды эм эки ягы да кайралган кылыштан оьткир: ол ян ман рухты, муьшелер мен мыйларды бир бириннен айыраяктай теренге ислейди; юрегимиздеги ойларга эм ниетлерге де оьким этеди+.

13Яратылган эш бир затты да Алладан ясырып болмайды, баьриси де Онынъ коьзининь алдында яланъаш эм ашык. Аллага явап береекпиз.

Иса – бас дин куллыкшымыз

14Сога коьре, Алладынъ Улы Иса коьклерди оьткен, уллы Бас дин куллыкшымыз болганы уьшин, биз ашык билдиретаган иманды берк тутпага керекпиз+.

15Неге десе бас дин куллыкшымыз бизге карувсызлыгымызда языксынмай калмас. Ол, аьр яныннан биздей сыналган, тек куьна этпеген+.

16Солай болганда, биз Алладынь рагимлигин алып, кезуьвинде бизге ярдам этетаган шапагатын табар уьшин шапагатлы Алладынъ тагына йигерлик пен ювыкласып барайык+.

5

5^1(Тауратка коьре) аьдемлер арасыннан сайланган аьр бас дин куллыкшы савгалар эм аьдемлердинъ куьналарын кеширтеек курманлар аькелмеге, Алладынъ алдында аьдемлер уьшин куллык этпеге салынады+.

2Ол яхиллик эткенлерге эм адасканларга рагимли болып биледи, неге десе оьзининъ де карувсызлыгы ман куьресетаган аьдем болады+.

3Сол себептен ол халк уьшин де, оьзи уьшин де куьнады кеширтеек курман аькелмеге тийисли+.

4Эш бирев де сол кие исти оьзи оьзине алалмас, сол исти тек бир Алла, Харунды шакыргандай шакырса, этпеге болар.

5Солай болып, Масих те оьзине бас дин куллыкшысы болув данъкты алмаган, сол исти Ога: «Сен Меним Улымсынъ, буьгуьн Мен Сени тувдырдым», – деген Алла берген+.

6Баска бир ерде: «Сен, Мелкиседектей[*], оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ», – дейди+.

7Масих бу дуныяда яшаган вакытында, Оны оьлимнен куткармага куьши болган Аллага, коьтеринки тавыслап эм коьзясларын тоьгип, дува этип, тилеклерин билдирди. Аллады сыйлаганы уьшин, тилеклери эситилип, кабыл этилди+.

8Улы болса да Ол шеккен кыйынлыклары ман Аллага тынълавлы болмага уьйренди+

9эм, тамамлыкка етип, Оьзине тынълавлы болганлардынъ баьриси уьшин оьмирлик куткарылувдынъ булагы болды+.

10Алла Оны, Мелкиседектей, бас дин куллыкшысы болмага сайлады.

Баслапкы окувдан алдыга барынъыз

11Онынъ акында биз коьп айтпага болаяк эдик, ама сиз тынълаялмай калганынъыз себепли анълатпага кыйын+.

12Заманга коьре сиз окытувшылар болмага тийисли эдинъиз, ама сизге Алладынь соьзлерининъ баслапкы окувларын янъыдан уьйретеек бирев керек. Сизге каты ас тувыл, суьт керек+.

13Анъламлы, суьт пен тамакланганлар, туврашылык акындагы окув яныннан сулыплы тувыллар, неге десе олар янъы тувган балалар.

14Каты ас болса, тек акылбалыкка етискенлерге тийисли болады: сезимлери тербияланып, олар яманнан яхшыды айырмага уьйренгенлер+.

6

6^1Сога коьре, оьлим аькелуьвши ислерден тевбеге кайтып, Аллага сенуьв,+

2сувда шомылдырылып тазаланув[*], кол салув[*], оьлилерден тирилуьв эм оьмирлик оьким акындагы уьйретуьвдинъ негизин янъыдан айтып турмай, Масихтинъ баслапкы окувыннан алдыга бараягыньыз, тамамына етиспеге шалысаягынъыз+.

3Алла онъыннан берсе, соны этермиз.

4Неге десе ким бир кере ярыкландырылып, Алладынъ савгасынынъ татувын сезген, Кие Рухтан уьлисли болган,+

5Алла соьзининъ ийгилигин эм болаяк оьмирдинъ куьшлерин сынаган,

6ама иманыннан тайган, ондайды янъыдан тевбеге туьсирип болмайды. Неге десе ол, Алладынъ Улын янъыдан кашка керип, буьтин халктынъ алдында маскаралаган бир аьдемдей болады.

7Ямгыр ман мол сувгарылган, сувды оьзине синъдирип, оны аьдуьвлеп караган кисиге пайдалы онъыс берген топырак Алладан берекет алады.

8Ама сол топыракта шоькирли коьгемликлер эм тегенеклер оьсетаган болсалар, онынъ эш бир пайдасы болмайды, оны каргыс саклайды, ахырында оны яндырадылар+.

9Ама, суьйиклилерим, солай айтсак та, сиз оннан ийги аьлде болып, куткарылувды тутаягынъызга сенемиз.

10Алла залым тувыл, сизинъ эткен исинъизди эм Оьзининъ аты уьшин, имандасларынъызга алдын да, соьле де ярдам этип, коьрсеткен суьювинъизди мутпас+.

11Аьр биринъиз де ахырына дери солай шалыскыр болганынъызды коьрсеткенинъизди суьемиз. Соьйтип, уьмит эткен затларынъыз болаягына толы сенуьвинъиз болар+.

12Эриншек болмай, Алла ваьде эткен затларга иман эм тоьзимлик пен ие болганларга усаганынъызды суьемиз+.

13Алла Ибрагимге ваьде эткенде, Ол Оьзиннен йогары эш бир зат болмаганлыктан Оьзи Оьзи мен ант этти+.

14Ол: «Мен сага разылыгымнынъ уьстине разылыгымды косарман, тукымынъды оьлшемсиз коьп этермен», – деп айткан+.

15Эм Ибрагим сабырлык пан саклап турганнан сонъ ваьде этилгенди алды.

16Аьдемлер оьзлериннен йогары зат пан ант этедилер эм, айтылганды ант пан бегитип, баьри эрисуьвди токтатадылар.

17Соьйтип Алла, ваьде эткен затларга ие болаякларга мырадынынъ туьрленмеегин коьрсетпеге суьйип, ваьдесин ант пан беркитти.

18Алла оьтирик айтпага болалмайды. Соьйтип, биз, куткарылар уьшин Ога келгенлер, уллы йигерлик пен алдымыздагы уьмитти берк тутар уьшин, Алла эки туьрленмеек затты (ваьдесин эм антын) кулланды.

19Бу уьмитимиз янымызды берк тутып, кавыфлардан саклаган кеме темириндей[*], (Алладынъ уьйиндеги) ябувдынъ аргы ягына (сол уьйининъ энъ кие орнына) оьткерер+.

20Сол ерге, Мелкиседектей, оьмирликке кызмет этуьвши бас дин куллыкшымыз Иса, кирип, бизге де йол ашкан+.

7

Дин куллыкшы Мелкиседек

7^1Салим шахардынъ патшасы болган бу Мелкиседек Алла-Тааладынъ дин куллыкшысы эди. Ибрагим согыстан, патшалардынъ уьстиннен енъуьв тапканнан сонъ, кайтып келеятырган эди. Мелкиседек Ибрагимнинъ алдына шыгып йолыкты эм ога разылыгын билдирди.

2Ибрагим согыстан тапкан байлыгынынъ оныншы пайын ога уьлиске берди. Бас деп Мелкиседек, атынынъ маьнесине коьре, «туврашылыктынъ патшасы», оннан сонъ онынъ титулы – Салимнинъ патшасы – «тынышлыктынъ патшасы»+.

3Мелкиседек атасыз-анасыз, ырувы-асылы да язылмаган, не куьнлерининъ басы, не яшавынынъ сонъы болмай, Алла Улына усаган, оьмирликке дин куллыкшысы болып калады.

4Коьресизбе, Мелкиседектинъ не кадер уллы экенлигин! Ога атамыз Ибрагим де, согыста тапкан байлыгынынъ оныншы кесегин уьлиске берген.

5(Баьри исраилшилер) Ибрагим тукымыннан болсалар да, Исраилдинъ Левий ырувыннан дин куллыкшысы болганлар, Таурат парызы бойынша, халктан, олай демеклик оьз кардашларыннан, тапканларынынъ оныншы кесегин алмага кереклер.

6Ама Мелкиседек, Левий тукымыннан болмаса да, Алла ваьдесин кабыл эткен Ибрагимнинъ тапканларынынъ оныншы кесегин уьлиске алды эм ога разылыгын билдирди+.

7Соьзсиз де, разылыгын берген, алганнан уллы.

8Оныншы кесекти уьлиске алатаган дин куллыкшылары – оьлеек аьдемлер, ама Мелкиседек акында, «энди де яшайды» деп, шаатлык этиледи.

9Оныншы кесекти алувшы Левий оьзи де Ибрагим аркалы сол уьлисти Мелкиседекке берген деп айтпага болаяк,

10неге десе Мелкиседек Ибрагимнинъ алдына шыкканда, Левий аьли де атасы Ибрагимнинъ денинде эди.

Исадынъ янъы дин куллыкшылыгы

11Таурат Исраил халкына, Левийдинъ тувдыкларынынъ дин куллыкшы болаягына негизленип, берилди. Ама Левий ырувыннан дин куллыкшылары эш биревди де тамамлыкка етистирмедилер. Етистирген болсалар, Харундай куллык этпей, Мелкиседектей куллык этуьвши баска бир дин куллыкшыдынъ келуьви акында айтпага кереги соьле бар ма эди?

12Эгер дин куллыкшылыгында авыстырув болса, сол заманда Таурат йорыгы да туьрленмеге тийисли болар. 13Биз акында бу затларды айтатаган Масих, (Левий ырувыннан болмай,) баска ырувдан шыккан эм Онынъ ырувыннан эш бирев де курман этилуьвши ерде кызмет кылмаган эди.

14Белгили, Раббийимиз Иса Юда ырувыннан шыккан, а Муса бу ырувга карап, дин куллыкшылары уьстиннен эш бир зат айтпаган+.

15Мелкиседектей баска бир дин куллыкшысы шыкканына коьре, биз айткан зат оннан да бек ашык болар.

16Иса Таураттынъ тукым ман байланыслы парызы бойынша тувыл, а йок болмаяк яшавынынъ куьшине коьре дин куллыкшысы болган.

17Неге десе мине не айтылган Онынъ акында: «Сен, Мелкиседектей, оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ»+.

18Соьйтип, алдынгы парыз, карувсыз эм пайдасыз болганыннан, тайдырылган,+

19неге десе Таурат бир затты да тамамына етистиралмаган; онынъ орнына бизге оннан ийгирек бир уьмит – бизди Аллага ювыкластыраяк уьмит берилди+.

20Бу ис те антсыз болмады! Левий ырувындагылар антсыз дин куллыкшылары болып турадылар.

21А: «Раббий ант эткен эм ойын туьрлендирмес; Сен оьмирликке ислеек дин куллыкшысынъ», – деген Алладынъ антына коьре Масих дин куллыкшы болган+.

22Бу зат Иса алдынгыдан да ийги антласувды беркитетаганын билдиреди+.

23Баска дин куллыкшылары коьп болганлар, неге десе олардынъ кызмет кылувы оьлим еткенде уьзилетаган эди.

24Иса болса оьмирликке яшаяк эм соьйтип Онынъ дин куллыкшылыгы дайым да сакланады.

25Сонынъ уьшин Ол Оьзи мен Аллага ювыкласатаганларды савлай куткармага болады, неге десе оьмирликке яшап, олар уьшин Алладан ялбарып тилейди+.

Янъы антласувдынъ бас дин куллыкшысы

26Иса, бизге кайдай бас дин куллыкшы керек болса, тап сондай эди. Ол – сыйлы, куьнасыз эм минсиз. Ол куьналылардан савлай баскаланады эм коьклердинъ уьстине коьтерилип алынган+.

27Ога, баска дин куллыкшыларындай, аьр куьн сайын алды ман оьзининъ, а оннан сонъ халктынъ куьналары уьшин курман аькелмеге кереклиси йок. Ол Оьзин курман эткенде бир кере эм оьмирликке курман эткен+.

28Таурат кемшиликлери болган аьдемлерди де дин куллыкшы этип салады, ама Алладынъ Таураттан сонъ, ант этип, берген ваьдеси оьмирлик тамамлыкка етискен Улын бас дин куллыкшы этип салды+.

8

8^1Айткан затларымыздынъ туьп маьнеси бу: сондай бас дин куллыкшымыз бар. Ол Алладынъ коьктеги уллы тагынынъ онъ янына олтырып,+

2энъ кие орында, инсан этпей, Алла туьзген акыйкат табынув шатырда куллык этеди+.

3Аьр бир бас дин куллыкшы савгалар эм курманлар аькелмеге салынады. Сонынъ уьшин бизим бас дин куллыкшымыз да курман этпеге бир заты болмага тийисли+.

4Эгер дейим Ол соьлеги ерде яшаган болса, дин куллыкшы болмаяк эди, неге десе Таураттынъ буйырыгына коьре курман аькелетаганлар бар.

5Олардынъ куллык этетаган табынув шатыры – коьктегининъ уьлгиси эм куьлеткиси. Муса шатырды туьзип баслаган заманда, Алла ога: «Кара, аьр затты да сага тавда коьрсетилген уьлгиге коьре туьз», – деп айткан+.

6А соьле Иса олардыкыннан уьйкен куллыкты алган. Тап солай Онынъ Алла ман халкы арасында туьзген антласувы да алдынгы антласувдан ийги, неге десе оннан да ийгирек ваьделерге негизленген+.

7Эгер дейим сол биринши антласув кемшиликсиз болган болса, сонда баска (янъы) антласувдынъ кереклиси йок эди+.

8Ама Раббий, халкын шуьшлеп: «Сондай куьнлер келеятырлар, Мен Исраил халкы ман эм Юда халкы ман янъы антласув туьзермен+.

9Бу антласув Мен олардынъ ата-бабаларын Мысырдан етип шыгарган куьнде олар ман туьзген антласувдай тувыл; неге десе олар Меним антласувымда сенимли турмадылар, Мен де олардан тайдым.

10Мине сол куьнлерден сонъ Исраил халкы ман этеек антласувым бу: Мен йорыкларымды олардынъ акылына саларман, коьнъиллерине язып коярман. Мен – олардынъ Алласы, а олар Меним халкым боларлар.

11Ким болса да бирев оьзининъ тувганына яде кардашына: Раббийди бил, – деп айтып уьйретпес, неге десе олардынъ баьриси де, кишкейи-уьйкени болса да, Мени билерлер.

12Мен олардынъ яман ислерин кеширермен, эткен куьналарын аьле эске алмаспан», – дейди.

13Раббий бу антласувды «янъы» деп атап, бириншисининъ эскиргенин белгиледи; а сол эскиретаган эм картаятаган зат йогалмага ювык болады.

9

Дуныядагы табынув уьй

9^1Биринши антласувдынъ да табынув йорыклары эм дуныядагы кие уьйи бар эдилер.

2Бир шатыр куралган эди. Сонынъ «кие орын» деп аталган биринши боьлмесинде шыраксалгыш, сыпыра эм Аллага багысланган оьтпеклер бар эдилер.

3Экинши ябувдынъ аргы ягында «энъ кие орын» деп аталган боьлме бар эди.

4Онда ладан ийис этетаган алтын сыпыра эм аьр ягы алтын ман тысланган антласув сандыгы бар эди. Сол сандыкта ишине манна[*] куйылган алтын савыт, Харуннынъ буьрленген таягы эм уьстине антласув язылган таслар бар эдилер.

5Сандыктынъ уьстиндеги «куьна кеширилетаган ер» деп аталган капкашты канатларынынъ куьлеткилери мен ябатаган сыйлы керублардынъ[*] сынтаслары орынласкан эдилер. Ама соьле сосы затлар акында толы айтпага амал йок.

6Баьриси де солай куралганнан сонъ дин куллыкшылары шатырдынъ биринши боьлмесине аьр дайым кирип, куллыкларын толтырадылар.

7А экинши боьлмеге йылда бир кере тек ялгыз бир бас дин куллыкшысы киреди. Ол да оьзи уьшин эм халктынъ билмей эткен куьналары уьшин этилген курманнынъ канын аькелмесе, кирмейди+.

8Соны ман, биринши шатыр туратаган заманда, Кие Рух (коьктеги) кие орынга йол аьле де ашылмаганын коьрсетеди+.

9Бу соьлеги заманга уьлги: Аллага табынувшыдынъ аькелетаган савгалары эм курманлары онынъ ырызын савлай тазалап болалмаягын коьрсетеди+.

10Бу затлар, ялгыз ас-сув эм туьрли ювынувлар акында болып, Алла аьр затты туьзетеек заман келгенге дери куьши болган, денимизди калай юргистпеге керегин ашыклаган йорыклар+.

Масихтинъ каны

11Ама Масих энди келген[*] яхшылыкларды юргистетаган Бас дин куллыкшы болып келди. Ол, аьдем колы ман ясалмаган эм, туьзин айтканда, бу яратылган дуныядыкы болмаган, дуныядыкыннан уьйкен эм тамам курастырылган шатырдан оьтип кеткен+.

12Масих, текелер мен таналардынъ каны болмай, а Оьз каны ман кие орынга бир кере кирип, бизге оьмирлик куткарувды тапты.

13(Тауратка коьре) текелер мен бугалардынъ каны эм танадынъ куьли арам болганлардынъ уьстине себилсе, олардынъ денин тазалап, оларды Аллага табынмага тийисли этеди.

14Солай болса, Масихтинъ каны оннан коьп те пайдалы. Масих оьмирлик Рух аркалы Оьзин, минсиз курмандай, Аллага берген. Онынъ каны, ырызымызды оьлим аькелуьвши ислерден тазалап, бизге уьшини мен бар болувшы Аллага куллык этпеге амал берер+.

15Сол себепли Масих Алла ман халкы арасында янъы антласувдынъ туьзуьвшиси болды. Соьйтип, Алла шакырган аьдемлер Онынъ ваьде эткен яхшылыкларына ие боларлар. Оларды биринши антласувдынъ заманларында эткен куьналарыннан куткарар уьшин Масих, борышымызды тоьлеп, оьлди+.

16Уьшини мен сондай антласув оьсиетке усайды, неге десе оьсиет куьшли болар уьшин алдын оьсиет эткеннинъ оьлимин бегитпеге керек,

17неге десе оьсиет тек оьлимнен сонъ ярайды. Оьсиет эткен сав болып, оьсиетининъ куьши болмайды.

18Сол себепли биринши антласув да кансыз куьшке кирмеди.

19Муса, Таураттынъ аьр бир парызын халкка билдиргеннен сонъ, таналар ман текелердинъ канын сув ман карыстырып, кызыл юнге шырмалган иссоп[*] байламы ман Таурат китаптынъ эм буьтин халктынъ уьстине себип шыкты.

20«Бу – Алла мойнынъызга салган антласувды беркиткен кан», – деп айтты.

21Солай этип, Муса, шатырдынъ да, табынувда кулланылаяк баьри савытлардынъ да уьстине кан сепкиледи.

22Уьшини мен, Таурат коьп калмай аьр заттынъ да кан ман тазаланувын талаплайды, эм, курман айван каны тоьгилмей, куьналардынъ кеширилуьви де болмайды.

23Коьктеги затлардынъ уьлгилери сондай курманлар ман тазаланмага керек эдилер. Ама коьктеги затлардынъ оьзлери олардан ийги курманлар ман тазаланмага тийисли болганлар+.

24Неге десе Масих, аьдем колы ман ясалган, акыйкат кие орыннынъ тек бир уьлгиси болган кие орынга кирмеди. Ол, коьктинъ оьзине кирип, биз уьшин Алладынъ алдына барып суьелди+.

25Бас дин куллыкшысы аьр йыл сайын энъ кие орынга оьз каны болмаган канды алып киреди, ама Масих Оьзин кайта-кайта курман этпеге коькке кирмеген.

26Солай болса, Ол дуныя яратылганнан бери (Оьзин курман этип,) кабат-кабат азап шекпеге тийисли болар эди. Ама Ол Оьзин курман этуьви мен бир кере оьмирлердинъ ахырында куьнады йок этпеге келди+.

27Аьдемлердинъ кысмети бир кере оьлип, сонъ оькимнинъ алдында турувы болгандай,+

28Масих те, коьплердинъ куьналарын Оьзине алар уьшин, Оьзин бир кере курман эттирди. Ол экинши кере болса куьналарды Оьзине алар уьшин болмай, Оны саклайтаганларды куткарар уьшин келеек+.

10

Иса Масих – ахыр курман

10^1Тауратта тек келеектеги яхшылыклардынъ куьлеткиси бар, сол ислердинъ акыйкат келбети йок. Сога коьре Таурат аьр йыл сайын токтавсыз аькелинген бирдей курманлар ман Аллага ювыкласканларды бир заманда да тамамлыкка етистиралмайды+.

2Солай болмаса, курман этилуьв токтатылар эди. Неге десе Аллага табынувшылар, курман аькелип, бир кере тазаланып, куьналарын бир де сезбес эдилер.

3Ама бу, йыл сайын курман этилуьвлер куьнады эске туьсиредилер.

4Неге десе бугалардынъ эм текелердинъ канлары куьналарды йок эталмайдылар.

5Сол себепли Масих дуныяга келген заманда Аллага булай айтады: «Сен курманларды эм савгаларды излемединъ, ама Мага шаркымды аьзирлединъ,

6савлай куьйдирилген эм куьналар уьшин сойылган курманларга разы болмадынъ.

7Сонда Мен: Мине Мен! Таурат китабында Меним акымда язылгандай, Сенинъ ыхтыярынъды толтырмага келгенмен, Аллам! – дедим».

8Бас деп Масих Аллага: «Сен курманларды, савгаларды, савлай куьйдирилген эм куьналар уьшин сойылган курманларды излемединъ, оларга разы болмадынъ», – деген. Ама сол курманларды аькелуьв – Тауратка коьре парыз!

9Оннан сонъ Масих: «Мине Мен! Сенинъ ыхтыярынъды толтырмага келгенмен, Аллам!» – деп косты. Соьйтип Масих экинши антласувды беркитер уьшин бириншисин йок этеди.

10Алладынъ сол ыхтыярына коьре Иса Масих шаркын бир кере курман эткени уьшин бизге Аллага багысланмага амал берилди+.

11Аьр бир дин куллыкшысы куьн сайын кызметин аяк уьстинде бардырады, бир заманда да куьналарды тайдыралмайтаган бирдей курманларды кайтаралап этип турады.

12Масих болса, аьдемлердинъ куьналары уьшин бир кере курман болып, Алладынъ онъ ягында оьмирликке олтырды+.

13Сол вакыттан алып Ол душпанлары кашан аягынынъ астына салынаягын саклап турады+.

14Неге десе Ол оьзлерин Аллага багыслаганларды, тек бир курман аькелип, оьмирликтеги тамамлыкка еткерди.

15Кие Рух онынъ акында бизге булай шаатлайды:

16«Мен келеекте олар ман этеек антласувым сосы, – дейди Раббий, – Оьз йорыкларымды юреклерине саларман эм ойларына язарман».

17Оннан сонъ, «Олардынъ куьналарын да, йорыксыз ислерин де кеширермен эм сол затларды бир де эсиме туьсирмеспен», – деп косады+.

18Куьна кашан кеширилсе, сонда куьна уьшин курман аькелмеге керек болмайды.

Тоьзимли болынъыз!

19Солай этип, кардашларым, Исадынъ каны ман биз кие орынга йигерлик пен кирмеге боламыз+.

20Иса бу янъы, яшав беруьвши йолды бизге (кие орыннынъ йыртылган) ябувы, олай дегенимиз, Оьзининъ (кашка керилген) дени аркалы ашты+.

21Алла уьйинде басшылык этуьвши уллы дин куллыкшымыз бар.

22Сонынъ уьшин туьз юрек пен, толы сенуьв мен, юрегимизди яман ниеттен тазалап, кевдемизди таза сув ман ювып, Аллага ювыкласаяк+.

23Ашык билдирген уьмитимизди, таймай, тутаягынъыз, неге десе ваьде эткен Алла сенимли+.

24Бир биримизди суьювге эм огырлы ислерге коьнъиллендирмеге эс береегинъиз.

25Кайбиревлердинъ аьдетинде болгандай, бирге йыйылувымызды коймаягынъыз. Ама (Иса кайтаяк) куьннинъ ювыкласатаганын сезип, бир биримизди оннан да бек коьнъиллендирип тураягынъыз+.

26Биз акыйкатты билип кабыл этип алганнан сонъ, суьйгенимиздей куьна этип турсак, сонда куьналарымыз уьшин баска курман калмайды+.

27Тек кайдай болса да бир коркынышлы оькимнен эм Аллага карсы турганларды йок этеек оттынъ кутырувын саклавдан баска зат калмады.

28Муса пайхамбарга буйырылган Тауратты бузган аьдемди эки-уьш шааттынъ соьзи мен аямай оьлтиредилер.

29Солай, ким Алладынъ Улын аяклары ман таптап, оьзининъ Аллага багысланувына амал болган антласувдынъ канын маьнесизге санаса эм Алладынъ шапагатлы Рухын корлатса, сизге коьре, оннан да авыр язага тийисли болмаякпа+?

30«Оьш алув – Меники, Мен кайтарып береекпен», эм тагы да: «Раббий Оьз халкына оьким кесеек», – деп, ким айтканын билемиз+.

31Уьшини мен бар болувшы Алладынъ колына туьсуьв – коркынышлы зат+.

32Сиз озган куьнлеринъизди, ярыкландырылганнан сонъ, уллы кыйынлыкларды тоьзген куьнлеринъизди эсинъизге туьсиринъиз.

33Бирерде сизди, баскаларга коьрим этип, халктынъ алдында селекеледилер, азапладылар; бирерде сиз де сол затларды сынавшыларга якластынъыз.

34Сиз тутнактагы аьдемлердинъ азапларын да боьлмеге каьрлединъиз, кайгырмай, байлыгынъыздынъ тоналганын да куваныш пан йолыктынъыз, неге десе сиз оьзинъизде оннан да ийги бир зат, оьмирлик байлыгынъыз болганын билетаган эдинъиз+.

35Сонынъ уьшин сенуьвинъизден тайманъыз, онынъ савгасы уллы болаяк.

36Алладынъ ыхтыярын толтырып, Онынъ ваьде эткениннен уьлисли болар уьшин сизге тоьзимлик керек.

37Неге десе (Кие Язувда язылганша): «Энди коьп калмады эм келмеге тийисли Болган (Масих) узак саклатпай келеек.

38Туврашыл аьдемим иманы ман яшаяк, а эгер дейим, шекленип, тайса, Мен ога разы болмаякпан»+.

39Биз болсак, иманларыннан тайып йойылганлардан тувылмыз, а иманда турып, янларын куткарганларданмыз.

11

Иман

11^1Иман – уьмит эткенимизге сенуьв, аьли де коьрмеген затларымызга толы ынанув+.

2Бурынгылар иманлары ман ийги шаатлык алганлар.

3Дуныялар Алла соьзи мен яратылганын, коьринген затлар коьринмегенлерден куралганын иман ман анълаймыз+.

4Абил иманына коьре Аллага Кабилден эсе де ийги курман эткен эди. Ол, туврашыл аьдем болганына иманы уьшин шаатлык алды, неге десе Алла онынъ савгаларын кабыл этти. Соьйтип иманы ман Абил, оьзи оьлген болса да, соьле де соьйлейди+.

5Ханок иманы ман, оьлмей, бу дуныядан кешкен. Оны бир аьдем де табалмады, неге десе Алла оны Оьзине алган. Ол, дуныядан кешеектен алдын, Алладан разылык тапканына шаатлык алган эди+.

6А иманы болмай разылык тапканына амал йок, неге десе Аллага ювык келуьвши аьр ким Онынъ барлыгына, Оны излегенлерге савга бергенине ынанмага керек.

7Иманы ман Нух Алладан энди де болмаган затлар акында билим алды, Аллады сыйлап, уьйдегилерин куткарар уьшин кеме аьзирледи. Соны ман дуныяга оьким этти эм иманга таянган туврашылыктан уьлисли болды+.

8Иманы ман Ибрагим, Алладынъ: «Йолга шыгып, ие болаяк еринъе бар», – деп шакырганына тынълап, каерге бараягын да билмей, йолга шыкты+.

9Иманы ман Ибрагим ант пан ваьде этилген ерде, келетен аьдемдей, турган эм сол ваьдеден оьзиндей уьлисли болган Исхак эм Якуп пан шатырларда яшаган+.

10Неге десе Ол, суьвретшиси де, курувшысы да Алла болган берк негизли шахарды саклай эди+.

11Иманы ман Ибрагим, карт болса эм (пишеси) Сара бала табалмай турса да, тукымын бардырмага куьш алды, неге десе ваьде эткен Аллага сенетаган эди+.

12Сол себептен бир аьдемнен, оьлимге ювык биревден коьктеги юлдызлардай эм денъиз ягасындагы кумдай, сансыз аьдем тувды+.

13Олардынъ баьриси де иманлы болып оьлдилер. Алладынъ ваьде эткен затларын алмасалар да сол затларды узактан коьрип, куванып, оьзлери акында: «Бу дуныяда биз конакпыз эм келетенмиз», – деп ашык айттылар+.

14Соьйтип айтатаганлар соны ман ата юртын излегенлерин билдиредилер.

15Эгер олар сол оьзлери шыккан ата юртын ойларында тургысткан болсалар, олардынъ артларына кайтып келмеге заманы болаяк эди.

16Ама олар оннан да ийги юртка, олай дегенимиз, коьктеги юртка ымтыладылар. Сонынъ уьшин Алла олардынъ Алласыман деп, Оьзин танытканыннан уялмайды, неге десе олар уьшин шахар аьзирлеген+.

17Алла Ибрагимди сынаганда, Ибрагим иманы ман Исхакты курманга аькелди. Ол Алладынъ ваьдесин алган болса да, оьзининъ ялгыз бир улын курман этпеге аьзирленди+.

18Ама Алла ога: «Сенинъ тувдыкларынъ тек Исхактан тувганлар болаяклар», – деп билдирген эди.

19Ибрагим, Алладынъ оьлилерди де тирилтпеге куьши бар деп, ойлады. Соьйтип, Исхакты бир яктан оьлимнен кери алгандай болды+.

20Исхак, Якуп пан Эсавга разылыгын берди, келеекте оларга не болаягын айтты+.

21Иманы ман Якуп оьлеектен алдын Юсуптынъ эки улына разылыгын берди эм, таягынынъ ушына таянып, Аллага табынды+.

22Иманы ман Юсуп, яшавынынъ ахырында, Исраил улларынынъ Мысырдан шыгаягын эслерине салды эм оьзининъ суьеги акында оьсиет этти+.

23Муса тувганнан сонъ ата-анасы иманлары ман оны уьш ай бойында ясырып сакладылар, неге десе онынъ ярасык бала болганын коьрдилер эм патшадынъ буйырыгыннан коркпадылар+.

24Иманы ман Муса, уьйкен киси болганда, оьзин Пергауннынъ кызынынъ улы деп атамага унамады.

25Ол кыска заман ишинде куьналы завыкларды алганнан да Алладынъ халкы ман бирге азапларды кешуьвди макул коьрди+.

26Муса Мысырдынъ казнасыннан эсе де Масих уьшин яман соьзге туьсуьвин уллы байлыкка санады, неге десе ол алаяк савгасын саклай эди+.

27-28Иманы ман Муса, патша ашувыннан коркпай, Мысырдан тайды, неге десе ол, коьринмеген Аллады коьргендей, шыдамлы эди. Тувнъгышларды кыратаган маьлек исраилшилерге тиймес уьшин Муса иманы ман, Пасха курманын эттирип, канын эсиклердинъ уьстине буьрктирди.

29Иманлары ман олар, кургак ерден юргендей, Кызыл денъизден[*] оьттилер. Оларга карап оьтеек болып мысыршылар сувга баттылар.

30Иманлары ман исраилшилер ети куьннинъ бойында тоьгерегиннен айланып шыкканнан сонъ, Ерихо шахардынъ иргелери ойылдылар.

31Иманы ман каьхпе Рахав Аллады[*] тынъламавшылар ман бирге аьлек этилмей сав калды, неге десе ол ызшыларды татымлык пан йолыккан эди+.

32Энди де неди айтайым? Мага Гидеоннынъ, Барактынъ, Самсоннынъ, Ифтахтынъ, Дауттынъ, Шамайылдынъ эм баска пайхамбарлар акында хабарламага заман етиспейди.

33Олар иманы ман патшалыкларды енъгенлер, аьдилликти эткенлер, ваьде этилген затларды алганлар, арсланлардынъ авызын япканлар,

34оттынъ куьшин соьндиргенлер, кылыштынъ оьткириннен тайганлар, карувсызлыктан беркигенлер, согыста куьшли болганлар, шет эллердинъ аьскерлерин кувып шыгарганлар.

35Оьлилер тирилтилип хатынларына эм аналарына кайтарылганлар. Баскалар болса, эркинлик алувды макул коьрмей, ийгирек яшавга тирилуьвди алар уьшин азап шегип оьлгенлер.

36Кайбиревлерин мыскылладылар, камышыладылар, баскаларын шынжыр ман бугавладылар эм тутнакка аттылар+.

37Таслар ман тоьбеленип оьлтирилдилер, пышкы ман кесилдилер[*], кылыш пан тувралдылар, кой эм эшки терилерге оралып, ер-ерден айландылар, кытлыкларга, кыйынлыкларга, залымлыкларга тоьздилер.

38Дуныя оларга тийисли тувыл эди. Олар шоьллерде эм тавларда айландылар, дорбынларда эм ердинъ астындагы инлерде яшадылар.

39Олардынъ баьриси иманы уьшин Алладан ийги шаатлык алсалар да Онынъ ваьде эткен затларына йолыкпадылар.

40Неге десе, олар бизсиз тамамлыкка етпесин деп, Алла биз уьшин оннан да ийгисин аьзирлеген+.

12

Раббий суьйген аьдемин тербиялайды

12^1Сонынъ уьшин тоьгерегимизде, булыттай, коьп шаатлар бола турганына карап, аьр юкти, бизди бийлеген буьтин куьнамызды, уьстимизден атаяк эм алдымыздагы куьрести тоьзимлик пен бардырайык+.

2Иманымыздынъ Басшысы эм Тамамлавшысы Исага карайык. Ол табаяк куванышы уьшин, корланганына эс бермей, кашка керилуьвине де шыдады. Энди Алла тагынынъ онъ янында[*] олтырады+.

3Куьналылардынъ сондай уьйкен карсылыгына шыдаган Иса акында ойланъыз, сол заманда арымассыз эм коьнъилинъиз бен тоьмен болмассыз+.

4Куьнага карсы шыгувынъызда сиз энди де канынъыз акканга дейим куьреспегенсиз+.

5Сизге, улларына айтылгандай, берилген бу насихатты муткансыз: «Улым! Раббийдинъ тербиялавына эс этпей койма, Ол сени бетлеген заманда кайгырма+.

6Неге десе Раббий суьйген аьдемин тербиялайды, кабыл эткен аьр улын камышылайды».

7Азапланувынъыз – тербияланувынъыздынъ бир кесеги. Алла сизге улларына карагандай карайды. Атасы тербияламаган улы боладыма+?

8Баьриси де алган тербиядан куры калган болсанъыз, сонда йорыксыз тувган балаларсыз, уллары тувылсыз.

9Ога да косылып, ден ягыннан аталарымыз бизди тербиялаган заманда, оларга оьрмет эттик. Рух ягыннан Атамыз болган Аллага бойсынып, яшав тапсак, оннан да бек ийги тувылма?

10-11Аталарымыз оьзлери суьйгендей бизди кыска заманга тербияладылар. Ама Алла, биз Онынъ киелигиннен уьлисли болар уьшин, бизди хайырга тербиялайды. Аьр туьрли тербия, бас деп, куваныш болмай, кайгы беруьвши заттай болып коьринеди, ама сонъында тербиядан уьйренгенлер туврашылыктан келген тынышлыкты табадылар.

12Сога коьре, карувсызланган колларынъызды эм калтырайтаган тобыкларынъызды куьшлендиринъиз.

13Аксаган аяк оннан да осал болмай, сав болар уьшин туьз юринъиз+.

Алла шапагатыннан тайманъыз

14Аьдемлердинъ баьриси мен татымлыкта яшамага эм оьзинъизди Аллага багысламага ымтылынъыз. Эш бирев де, оьзин Аллага багысламай, Раббийди коьралмаяк+.

15Сак болынъыз, эш биревинъиз де Алла шапагатыннан уьлиссиз калмасын, аранъыздан, сизди зарарлаяк эм коьплерди увы ман кирлетеек ашы тамырлы оьленге усап шыкпасын+.

16Аранъыздан бирев де каьхпеликке берилмесин яде, тувнъгышлык акын бир аяк ас уьшин саткан Эсавдай, кие затларга оьрметсизлик этпесин+.

17Сиз билгендей, Эсав оннан сонъ атасынынъ разылыгын алмага суьйди, ама атасы унамады. Эсав атасынынъ разылыгын, коьзясларын тоьгип, тилеген болса да онынъ ойын туьрлендиралмады+.

18Сиз колынъыз бан тийип сезилетаган затка ювыкласпагансыз. (Ата-бабаларымыз) гуьрилдеп янган (Сина) тавга, каранъалыкка, кара булытларга эм давылга,

19зурнадынъ тавысына эм соьйлейтаган авазга (ювыкластылар). Сол авазды эситетаганлар онынъ ызында тагы бир соьз болмасын, деп ялбардылар.

20Неге десе олар: «Эгер тавга айван келип тийсе, таслар ман оьлтирилмеге керек», – деген буйырыкка шыдаялмадылар.

21Бу сондай коркытувшы бир коьринуьв эди, Муса сога: «Мен коркканымнан калтырайман», – деген.

22Ама сиз Сион тавга эм коьктеги Ерусалимге ювыкластынъыз. Сол – уьшини мен бар болувшы Алладынъ шахары. Онда байрам этпеге йыйылган сансыз маьлеклер бар+.

23Алла «тувнъгышларым» деп атаган, атлары коьклерде язылган аьдемлердинъ ямагатына, баьрисине оьким этеек Аллага эм тамамлыкка етистирилген туврашыл аьдемлердинъ рухларына ювыкластынъыз+.

24Алла ман халкы арасында янъы антласувды туьзген Исага эм Онынъ буьркилген канына ювыкластынъыз. Сол кан Абилдинъ каныннан да ийги затлар акында айтады+.

25-26Сак болынъыз, сол затларды айтатаган Аллады кабыл этпей койманъыз. (Ата-бабаларымыз) ер уьстинде билим берген Мусага тынъламаганда язадан кутылалмадылар. Солай болганда, шексиз, биз де коьклерден билим берген Исадан тайсак, язадан кутылаяк тувылмыз. Биринши кере Алладынъ авазы ерди синъкилдетти, а соьле Ол: «Мен тагы бир кере ерди синъкилдетип калмай, коькти де солай этермен», – деп ваьде этти+.

27«Тагы бир кере» деген соьзлер шайкалатаган, туьзин айтсак, яратылган затлардынъ йок болаягын эм соьйтип шайкалып болмаяк затлардынъ дайым калаягын анълатады.

28Сонынъ уьшин биз Аллага шуькир этеек, неге десе шайкалмас патшалыктан уьлисли болдык. Соьйтип, Аллады сыйлап, Оннан коркып, Оны разы этеек кепте куллык этеекпиз.

29Неге десе Алламыз – яндыратаган от.

13

Ахыр насихатлар

13^1(Иман) кардашларынъызга суьйиминъиз дайым болсын+.

2Конакбайлык этуьвинъизди мутпанъыз; неге десе оны этип бир кесеклер, оьзлери де билмей кетип, маьлеклерге конакбайлык эткенлер+.

3Тутнактагыларды, сиз де олар ман бирге тутнакта болгандай, эсинъизде тутынъыз. Залымлык шеккенлерди, сизинъ де денинъиз болганын ойлап, эсте тургыстынъыз+.

4Неке кыйылувга баьринъиз де оьрмет этинъиз. Яткан еринъиз куьна ман кирленмесин. Алла некесиз байланыста болганларды эм зина эткенлерди оькимге ушыратаяк+.

5Акшады суьймей, бар болганынъыз бан канагат этип, яшанъыз. Неге десе Алла: «Сени калдырмаспан эм тасламаспан», – деген+.

6Сол себепли бизим, таьвекелленип, айтатаганымыз: «Раббий мага ярдам этер, коркпайман; аьдем мага не этеекти?»

7Сизге Алла Соьзин билдирген басшыларынъызды эсинъизге туьсире турынъыз эм, олардынъ яшавларынынъ ахырына карап, иманларын уьлгиге алынъыз+.

8Иса Масих (туьрленмейди): туьнегуьн де, буьгуьн де, оьмирге де бирдей болып калады.

9Туьрли эм кужыр уьйретуьвлер мен кызыксынманъыз. Юрегинъизди ашамлык затларынъыз бан тувыл, Алладынъ шапагаты ман куьшлендирсенъиз ийги. Яшавларын ашаган затлары акындагы йорыкларга негизлендиргенлер бир пайда да коьрмедилер+.

10Кие шатырда куллык этуьвшилердинъ оннан ашамага эркинлиги болмаган, сондай курман этилуьвши еримиз бар.

11Бас дин куллыкшы аьдемлерди куьналарыннан тазалар уьшин курман этилген айванлардынъ канын кие орынга аькеледи, а олардынъ илеслери халк яшаган ердинъ тысында куьйдириледи.

12Соьйтип Иса, Оьз каны ман халкынынъ Аллага багысланувына амал болар уьшин, шахардынъ капысынынъ тысында азап шегип оьлди+.

13Сога коьре биз халк яшаган ердинъ тысына шыгып, Исадынъ касына бараяк, Ол корлангандай корланувга шыдаяк+.

14Неге десе мунда аьр дайым тураяк шахарымыз йок, тек келеектеги шахарды излеймиз.

15Соьйтип те Исадынъ аты ман Аллага токтавсыз мактав курманын салаягынъыз: сол – Онынъ атын ашык билдиретаган авызлардынъ хайыры.

16Яхшылык этип, баскалар ман боьлиспеге де мутпанъыз, неге десе Алла сондай курман этуьвди де макул коьреди.

17Ямагатынъыздынъ басшыларына тынълавлы болынъыз эм бойсынынъыз. Олар янларынъыздынъ кайгысын этип турадылар, сол куллыгы уьшин Аллага явап берееклер. Олар, шатланып, куллык этсинлер; (тынълавсыз болганынъыз уьшин) кайгырып куллык этселер, сизге пайда болмас.

18Бизим уьшин дува этинъиз. Ырызымызды таза тутамыз, аьр яктан оьзимизди туьз юргистпеге каьрлеймиз деп, толы ынанамыз+.

19Мен сизден, айырым болып, Алла мени сизге тез кайтарар уьшин дува эткенинъизди тилеймен.

20Алла Раббийимиз Исады оьлилерден тирилтти. Иса – койларынынъ уллы Койшысы[*] болып, Оьз каны аркалы олар ман Алла арасында оьмирлик антласувды беркитти+.

21Алла сизге тынышлык берип, сиз Онынъ буйырыгын толтырар уьшин сизге аьр туьрли яхшылыкты таптырсын. Ол разы болаяк ислерди эткенимизге Иса Масих аркалы амал берсин. Ога оьмирликке мактав болсын! Амин.

22Сизден тилеймен, кардашларым, меним насихат соьзимди тоьзимлик пен кабыл этип алынъыз, неге десе мен сизге коьп те язбаганман.

23Билинъиз, кардашымыз Тимотей эркинликке шыккан. Эгер ол мен бетке тезден келсе, мен оны оьзим мен бирге алып сизди коьрермен+.

24Ямагатынъыздынъ баьри басшыларына эм буьтин имандасларынъызга салам беринъиз. Италиядагы (иман) кардашларынъыз сизге салам йибередилер.

25Алладынъ шапагаты баьринъиз бен бирге болсын. (Амин.)

* 1:8 Аса-таяк: скипетр.

* 4:8 Ешу – Муса пайхамбардынъ оьлиминнен сонъ онынъ орнын тутып, Исраил халкына басшылык эткен аьдем.

* 4:9 шабат куьниндей: юльа аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.

* 5:6 Мелкиседек: Ибрагим пайхамбардынъ заманында яшаган эм дин куллыкшысы болган патша. Тауратта Мелкиседектинъ атасынынъ аты айтылмайды, оьзининъ оьлими акында бир зат та язылмаган. Ол оьмирден оьмирге яшайтаган Иса Масихке усайды.

* 6:2 увда шомылдырылып тазаланув: Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.

* 6:2 Куллык этпеге сайланганларды Аллага берер уьшин олардынъ уьстине кол салынады.

* 6:19 Кеме темири: якорь.

* 9:4 Манна: Алла шоьлде бурынгы исраилшилерге ашамага коьктен берген азык (Таурат, Мысырдан Шыгув 16:13-36 ).

* 9:5 Керублар: уллы маьлеклер.

* 9:11 Келген: кайбир текстлерде «келеек».

* 9:19 Иссоп: оьсимликтинъ аты.

* 11:29 Кызыл денъиз: буьгуьнги Кызыл денъиз тувыл, Нилдинъ дельтасынынъ куьнтувар янына ювык батпак. Ювытша ога «Камыслы денъиз» деп аталады.

* 11:31 Исраилшилер Ерихо шахарды енъмеге керек эди. Шахарга карамага ызшылар йибердилер. Ызшылар Рахавдынъ уьйинде кондылар. Ерихо патшасы оларды ысламага аьдем йиберди, ама Рахав Аллага сенгени уьшин оларды ясырып куткарды. Оннан сонъ Рахавдынъ ярдамы ман ызшылар баска йол ман уьйлерине сав-саламат кайттылар. Исраилшилер Ериходы алганда Рахав пан уьйиндегилерди сав койдылар.

* 11:37 Кесилдилер: кайбир текстлерде «кесилдилер, сыналдылар».

* 12:2 Алла тагынынъ онъ яны: еннетте энъ сыйлы орын.

* 13:20 Койларынынъ уллы Койшысы: халкынынъ уллы Басшысы.

+ 1:2 1 Петер 1:20, Мк. 12:7, Яхья 1:3, 1Кор. 8:6, Колосшылар 1:16

+ 1:3 2Кор. 4:4, Колосшылар 1:15, Мк. 16:19, Ислер 7:55-56, Рим. 8:34

+ 1:4 Эфесшилер 1:21, Пилипшилер 2:9
+ 1:5 Ислер 13:32-33, Ювытлар 5:5,
+ 1:13 Ювытлар 10:13
+ 1:14 Яр. 19:16
+ 2:4 Ислер 2:22, Ислер 2:43
+ 2:5 Ювытлар 1:6
+ 2:8 1Кор. 15:25

+ 2:9 Яхья 8:54, Яхья 17:1, 1 Петер 1:21, 2 Петер 1:17

+ 2:10 Рим. 11:36, Ювытлар 5:9

+ 2:11 Ювытлар 13:12, Мат. 28:10, Мк. 3:35, Яхья 20:17, Рим. 8:29

+ 2:14 Яхья 1:14, 1 Яхъя 4:2, 2 Яхъя 1:7, 1 Тимотей 3:16, 1 Яхъя 3:8, 1Кор. 15:54-55

+ 2:17 Пилипшилер 2:7
+ 2:18 Лк. 22:28
+ 4:1 Ювытлар 12:15
+ 4:3 Ювытлар 3:11
+ 4:4 Яр. 2:2
+ 4:6 Ювытлар 3:19
+ 4:12 Эфесшилер 6:17, Ашы. 1:16

+ 4:14 Ювытлар 2:17-18, Эфесшилер 4:10, Ювытлар 7:26

+ 4:15 Лк. 23:41, Яхья 8:46, 1 Петер 2:22, 1 Яхъя 3:5, 2Кор. 5:21

+ 4:16 Эфесшилер 3:12, Ювытлар 10:19
+ 5:1 Ювытлар 8:3
+ 5:2 Ювытлар 7:28
+ 5:3 Ювытлар 7:27
+ 5:5 Яхья 8:54, Ислер 13:32-33, Ювытлар 1:5
+ 5:6 Ювытлар 7:17, Ювытлар 7:21
+ 5:7 Мат. 26:39, Мк. 14:35, Лк. 22:41,
+ 5:8 Рим. 5:19, Пилипшилер 2:8
+ 5:9 Ювытлар 2:10
+ 5:11 2 Петер 3:16
+ 5:12 1 Петер 2:2, 1Кор. 3:1-2
+ 5:14 Эфесшилер 4:13
+ 6:1 Ювытлар 9:14

+ 6:2 Ислер 8:17, Ислер 19:4-5, Ислер 10:42, Ислер 17:31

+ 6:4 Ювытлар 10:29
+ 6:8 Мат. 13:7, Мат. 3:12
+ 6:10 Мат. 10:42

+ 6:11 Рим. 5:2-5, 2Кор. 1:22, 2Кор. 5:5, Эфесшилер 1:14

+ 6:12 Ювытлар 13:7
+ 6:13 Лк. 1:73-75
+ 6:14 Яр. 22:17
+ 6:19 Ювытлар 9:7

+ 6:20 Ювытлар 4:14, Ювытлар 8:1, Ювытлар 9:24-25

+ 7:2 Яр. 14:17-20
+ 7:6 Яр. 12:2-3, Рим. 4:3, Гал. 3:16
+ 7:14 Мат. 1:3, Лк. 3:3
+ 7:17 Ювытлар 5:6
+ 7:18 Рим. 8:3, Гал. 4:9
+ 7:19 Ювытлар 9:9, Ювытлар 10:1
+ 7:21 Ювытлар 5:6
+ 7:22 Ювытлар 6:11
+ 7:25 1 Яхъя 2:1, Рим. 8:34
+ 7:26 Эфесшилер 4:10, Ювытлар 4:14

+ 7:27 Ювытлар 5:3, Ювытлар 9:12, Ювытлар 10:10

+ 7:28 Ювытлар 5:2
+ 8:1 Мк. 16:19, Ювытлар 1:3
+ 8:2 Ювытлар 9:24
+ 8:3 Ювытлар 5:1, Эфесшилер 5:2
+ 8:5 Колосшылар 2:17, Ювытлар 10:1,
+ 8:6 2Кор. 3:6, Ювытлар 9:15
+ 8:7 Ювытлар 7:11
+ 8:8 Ювытлар 10:16-17, Лк. 22:20, 2Кор. 3:6
+ 9:7 Ювытлар 6:19
+ 9:8 Ювытлар 10:20
+ 9:9 Ювытлар 7:19, Ювытлар 10:1
+ 9:10 Мк. 7:4
+ 9:11 Ювытлар 7:27, Ювытлар 10:10

+ 9:14 1 Петер 1:18-19, Ювытлар 6:1, Ашы. 7:14, 1 Яхъя 1:7, Эфесшилер 5:26

+ 9:15 Ювытлар 8:6, 2 Тимотей 1:1, Тит 1:2
+ 9:23 Ювытлар 8:5
+ 9:24 Ювытлар 8:2
+ 9:26 1 Яхъя 3:5, 1 Петер 3:18
+ 9:27 Мат. 16:27

+ 9:28 1 Петер 2:24, 1 Петер 3:18, Тит 2:13, Ислер 1:11, 1 Салоникшилер 4:16-18

+ 10:1 Колосшылар 2:17, Ювытлар 8:5, Ювытлар 7:19, Ювытлар 9:9

+ 10:10 Мат. 26:26, 1Кор. 11:24, Ювытлар 7:27, Ювытлар 9:9

+ 10:12 Мк. 16:19, Ювытлар 1:3
+ 10:13 Ювытлар 1:13
+ 10:17 Ювытлар 8:10-12
+ 10:19 Эфесшилер 3:12, Ювытлар 4:16
+ 10:20 Ювытлар 9:8, Яхья 14:6

+ 10:22 Яхья 13:8, 1Кор. 6:11, Эфесшилер 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Ювытлар 4:14, 1Кор. 1:9, 1 Салоникшилер 5:24, 2 Салоникшилер 3:3

+ 10:25 Ислер 2:42, Рим. 13:11, 1Кор. 3:13
+ 10:26 Мк. 3:29, 1 Яхъя 5:16
+ 10:29 Ювытлар 6:4-6
+ 10:30 Рим. 12:19
+ 10:31 Лк. 12:5

+ 10:34 Мат. 25:36, Мат. 5:12, Мат. 6:20, Мат. 19:21, 1 Петер 1:4, Колосшылар 1:5

+ 10:38 Рим. 1:17, Гал. 3:11
+ 11:1 Рим. 8:24, 2Кор. 4:18
+ 11:3 Яр. 1:6-7, 2 Петер 3:5
+ 11:4 Яр. 4:3-8, Мат. 23:35, 1 Яхъя 3:12
+ 11:5 Яр. 5:22-24
+ 11:7 Яр. 6:9-22
+ 11:8 Яр. 12:1-4
+ 11:9 Яр. 12:8, Яр. 13:3, Яр. 18:1
+ 11:10 Ювытлар 12:22, Ашы. 21:2
+ 11:11 Яр. 21:2
+ 11:12 Рим. 4:19, Яр. 22:17
+ 11:13 Мат. 13:17, Лк. 10:24, Яр. 23:4
+ 11:16 Яр. 26:24, Яр. 28:13
+ 11:17 Яр. 22:1-10, Яр. 21:12, Рим. 9:7
+ 11:19 Рим. 4:17-19
+ 11:20 Яр. 27:27-29, Яр. 27:39-40
+ 11:21 Яр. 47:31, Яр. 48:17-19
+ 11:22 Яр. 50:24-25
+ 11:23 Ислер 7:20
+ 11:25 1 Яхъя 2:17
+ 11:26 Ювытлар 13:13
+ 11:31 Мат. 1:5, Якуп 2:25
+ 11:36 Яр. 39:20, Мат. 21:35, Мк. 16:18
+ 11:40 Пилипшилер 3:12, Ювытлар 12:23
+ 12:1 1Кор. 9:24

+ 12:2 Ювытлар 2:10, Лк. 24:26, Пилипшилер 2:8, Мк. 16:19, Ювытлар 1:3

+ 12:3 Сулейманнынъ таварыхлары 24:10
+ 12:4 1 Тимотей 4:10
+ 12:5 Сулейманнынъ таварыхлары 3:11-12,
+ 12:7 Ашы. 3:19
+ 12:13 Сулейманнынъ таварыхлары 4:26
+ 12:14 Мат. 5:8
+ 12:15 Ювытлар 4:1,
+ 12:16 Ювытлар 13:4, Яр. 25:29-34
+ 12:17 Яр. 27:34-38

+ 12:22 Гал. 4:26, Ашы. 14:1, Ашы. 21:2, Юда 1:14

+ 12:23 Лк. 10:20, Пилипшилер 3:12, Ювытлар 11:40

+ 12:24 Ювытлар 8:6, Ювытлар 9:15, 1 Петер 1:2, Яр. 4:10

+ 12:25 Ювытлар 2:3

+ 13:1 Яхья 13:34, 1 Петер 1:22, 2 Петер 1:7, Рим. 12:10, 1 Салоникшилер 4:9

+ 13:2 1 Петер 4:9, Яр. 18:3, Яр. 19:2
+ 13:3 Мат. 25:36, Ювытлар 10:34
+ 13:4 1Кор. 7:38, 1Кор. 6:9

+ 13:5 Сулейманнынъ таварыхлары 23:4, Мат. 6:19, Мат. 6:25, 1 Тимотей 3:1, 1 Тимотей 6:7-9,

+ 13:7 Ювытлар 6:12
+ 13:9 Колосшылар 2:16
+ 13:12 Мат. 21:39, Мк. 12:8
+ 13:13 1 Петер 4:14, Ювытлар 11:26

+ 13:18 Эфесшилер 6:19, 1 Салоникшилер 5:25, 2 Салоникшилер 3:1, Ислер 23:1, Ислер 24:16

+ 13:20 Рим. 15:33, Яхья 10:11, 1 Петер 5:4,

+ 13:23 Ислер 16:1

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=NOG

Соьзлик

Соьзлик

1. А

2. АЬ

3. Б

4. Г

5. Д

6. Е

7. З

8. И

9. Й

10. К

11. Л

12. М

13. Н

14. О

15. ОЬ

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Х

22. Ш

23. Э

24. Ю

25. Я

Эскертпе: Доьрткил скобкаларга алынган соьзлер энъ эски грек текстлерде распайды.

Кыскартувлар:

э. а. – Масих тувганнан алдын, эрамыздан алдын.

я. э. – Масих тувганнан сонъ, янъы эра.

Абил

– Адам ман Хавадынъ экинши улынынъ аты. Алла Абил эткен курманды кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьв эди. (Мат 23:35; Им. ювыт. 11:4).

Адам

– Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Хавадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли аьдемлердинъ тувдыкларына куьналары уьшин язалавга оьлим берилген. (Рим 5:12-14; 1Кор 15:45-49).

Акша авыстырувшылар

– Ювытлар Алла уьйи уьшин йылда ярым шекел (эки динар) ясакты тоьлемеге керек эди. Бу ясакты тоьлер уьшин Урым акшасын кулланув арам деп саналган, неге десе акшада бутлардынъ (идоллардынъ) символлары бар эди. Сонынъ уьшин Урым акшасын ювыт акшасы ман авыстырмага керек болган. Ама акша авыстырувшылардынъ бу ис уьшин талаплаган аклары керегиннен уьйкен эди.

Алла патшалыгы

– Алладынъ дуныяда, патшадай, басшылык этуьви (Инжил, Мат 4:23, Лука 11:20). Алладынъ ыхтыярына бойсынып яшав.

Алла соьзи

– 1) кара: Кие Язувлар; 2) Иса Масихтинъ окувы; 3) («Соьз» уьйкен аьрип пен язылса) Иса Масихтинъ Оьзи.

Алла Улы

– Алла Соьзи, Иса Масих. Алла Соьзи заманнынъ басыннан алдын Алладынъ ишиннен туватаганы уьшин Масих Алла Улы деп аталады.

Алла уьйи

– бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй элдын арамыздан 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этилди.

Амин

– ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады.

Арамей тил

– бурынгы еврей (ювыт) эм арап тиллерге ювык тил. Иса Масихтинъ заманында ювытлардынъ куьнлик тили (еврей тил тек синагогларда кулланылатаган эди).

Асия

– (С буква ман язылады) Урымнынъ шетиндеги аьлиги Кишкей Азиядынъ (Турциядынъ) бир кесек ерининъ аты. Онынъ бас каласы Эфес болган. Азия сосы ерден атын алады, ама соьле бу соьз баска ерлерди анълатады эм оларды карыстырмага ярамайды. (Эл. Ислери 19:26; Я.а.с. 1:4).

Ассылык

– Алла акында яман соьз айтув.

Ата, Атам

– арамей тилде «Абба». Соьйтип Иса Масих Аллаху-Таалага айткан, сонъында сокталары да солай айтканлар. (Мк 4:36, Рим 8:15).

Ашыткысыз оьтпек байрамы

– кара: «Пасха байрамы».

Аьдем Улы

– арамей тилде «киси», «инсан», Кемшиликсиз инсан болганы себепли Иса Масих уьшин кулланылган титул (Таурат, Даниял 7:13 ).

Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат

– 1) э. а. 167-ншы йылда селевкид император Антиох Эпифан (Эски Антласув, Даниял 9:27 ) Ерусалимде Алла уьйинде орынластырган бут (идол); 2) я. э. 70-нши йылында Юдеядынъ коьбисин аьлек эткен урым аскерлери; 3) Келеекте Аллага карсылык этеек душпан, таьжел, антихрист.

Аьжейип нышан

– Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат законлары ман анълатпага амал болмаган бир коьринис, ис, зат.

Баалзабул

– шайтан.

Баска миллетлилер

– ювыт болмаганлар.

Бу дуныядынъ басшысы

– шайтан, ибилис.

Бут

– идол, оьтирик алладынъ сынтасы.

Греклер

– Иса Масихтинъ заманында тек Грецияда тувыл, Орта денъиздинъ буьтин куьнтувар кесегинде де яшаган эм грек тилинде соьйлеген халк. Инжилдинъ бир ерлеринде «ювыт болмаганлар» деген маьнеди анълатады. Масихтинъ заманында грек тили дуныядынъ коьп еринде анъламлы болган, сол себепли Инжилдинъ оригиналы грек тилинде язылган.

Даут улы

– Исраилдинъ уллы патшасы Даут (э. а. 1010–970 йыл.) ырувыннан шыккан Иса Масихтинъ титулы.

Динар

– урым акшасы; Иса Масихтинъ заманында аьдетли исшилерге куьнде бир динар тоьленер эди.

Дин аьлими

– Кие Язувларды коьшируьвди, анълатувды эм уьйретуьвди каьрлеген ювыт дин аьдеми.

Дин куллыкшысы

– Алла ман аьдемлер арасында эм Аллага курманлык эттируьвдей дин ислери мен каьрлеген киси.

Еврейше

– ювыт тили. Эски Антласувдынъ коьбиси еврейше, бир кесеги арамейше язылган. Иса Масих заманында ювытлардынъ коьбиси еврей тилине бек усаган арамей тилинде соьйлейтаган болганлар.

Забур

– Аллага шуькир этуьвин билдиретаган эм данъклайтаган зикирлер йыйынтыгы. Булардынъ бир кесегин патша Даут язган.

Зилот

– Масихтинъ заманында Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем.

Ибилис

– шайтан (сатана).

Ибрагим

– Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады (Рим 4; Им. ювыт. 11:8-19).

Ирод

– Инжилде бес кисидинъ аты: 1) э. а. 40-ншы ман 4-нши йыллар арасында, Урым империясына бойсынып, Палестинге басшылык эткен «Уллы» Ирод. Ол оьлгенде, онынъ патшалыгы уьш улы арасында боьлинген эди: Юдея ман Самария Ирод Архелайга (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 6-ншы йылы), Галилея ман Перея Ирод Антипага (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 39-ншы йылы), керуьв-куьнтувар ерлер Пилипке (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 33–34-нши йылы) берилген эди. 2) Иродлардынъ энъ залымы Ирод Архелай (Мат 2:22). 3) Ирод Антипа (яде тетрарх Ирод) оьзининъ оьгей кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленер уьшин биринши пишесине талак салган эди. Яхъя пайхамбар бу исти айыплаганда, Ирод оны, ыслатып, оьлтирген эди. Иса Масихти, оьким шыгарсын деп, Понтий Пилатка йиберген де сол Ирод эди. 4) Уллы Иродтынъ тувдыкларыннан 1-нши Ирод Агриппа патша эрамыздынъ 37-нши мен 44-нши йыллар арасында Палестиннинъ туьрли ерлерине басшылык эткен, 44-нши йылда оьлген (Инжил, Эл. Ислери 12:20-23). 5) 1-нши Ирод Агриппадынъ улы болган 2-нши Ирод Агриппа атасынынъ патшалыгын эрамыздынъ 48-нши йылында алган эди. Элши Паулдынъ оькиминде (судында) болган сол Агриппа эди (Эл. Ислери 25:13 – 26:32).

Иродтынъ аьдемлери

– Ирод Антипа ягы болган ювытлар куьби.

Исхак

– Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якуптынъ атасы болып Якуп аркалы ювытлардынъ атасы болган (Эл. Ислери 7:8).

Йин

– коьзге коьринмейтаган, шайтанга куллык этетаган кара куьш.

Канай

– кара: Зилот.

Каш

– шуьшли аьдемди, шуьй мен керип, оьлтирер уьшин кулланылган агаш, дарагаш.

Кесар

– Урым императордынъ титулы.

Кие

– Алладынъ куллыгына багысланган.

Кие Китап

– кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).

Кие Рух

– арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, коьринмеген «Куьши», «Куваты».

Кие Шатыр

– Алла уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «шаатлык шатыры» деген кие шатырда курман эткенлер эм Ога табынганлар (Эл. Ислери 7:44; Им. ювыт. 8:2-5).

Кие Язувлар

– 1) Иса Масихке дейим: Эски Антласув (Таурат, Забур, Пайхамбарлар Язувлары); 2) Иса Масих келгеннен сонъ сол Язувларга – Янъы Антласув (Инжил) да косылды.

Куьна

– Адам пайхамбар эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.

Левит

– Исраилдинъ Левий ырувыннан болган Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этуьвши аьдем.

Майлав

– бурынгы заманларда Аллага куллык этер уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы куллыкка салынаяк аьдемнинъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады.

Масих

– еврейше «Машиях», грекше «Христос», арапша «Масих». Бу соьз «май ягылган аьдем» (кара: майлав) деген маьнеди анълатады. Бурынгы пайхамбарлар Куткарувшы Масих (Иса) келеегин алдын билдиргенлер.

Межлис

– грек тилинде «синедрион». Бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлериннен куралган, бурынгы ювытлардынъ дин эм миллет кенъеси.

Нух

– Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нухты эм онынъ аьелин сав калдырды (Мат 24:37-38).

Онъ ягында турув

– бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.

Ораза тутув

– Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген (Мат 4:2; Лк 18:12; Эл. Ислери 13:2-3).

Осанна

– арамей тилде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.

Оьтпек сындырув

– иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви, Иса Масихтинъ оьлуьвин эслеринде тутар уьшин бирге оьтпек сындырып ашавы.

Парисейлер

– бурынгы ювытлардынъ куьшли дин куьби. Таурат парызларын мукаят толтырмага куьрескен аьдемлер. Кара: Садукейлер.

Пасха байрамы

– бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козы шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.

Понтий Пилат

– эрамыздынъ 26–36-ншы йыллар арасында Урым империясынынъ Юдея элинде басшылык эткен тоьреши.

Раббий

– грек тилинде «кириос». Бу соьздинъ маьнеси «ие», «бий».

Рух

– кара: Кие Рух.

Садукейлер

– бурынгы ювытлардынъ дин куьби. Ынанган затларынынъ коьбиси мен парисейлерге карсы келедилер, мысалыга: 1) Муса пайхамбарга берилген бес китаптан баска язувларды кабыл этпейдилер; 2) йин, маьлек, ян, еннет, яханем, ахырет болганына эм оьлгенлердинъ тирилеегине ынанмайдылар.

Самарияшылар

– ювытлар ман бир неше палестин миллетлерден куралган эм ювытлардай тек Аллага ынанган карысык ырув. Самарияшылар ман ювытлар айкаспайдылар.

Самсон

– бурынгы исраилшилердинъ душпанлары ман куьресип турган уллы давдынъ аты (Им. ювыт. 11:32).

Саьат

– бурынгы заманларда аьдемлердинъ коьбиси куьн баткан вакытты экинши куьннинъ басы деп санайтаган болганлар. Кеше 12 саьатке яде уьшер саьаттен куралган доьртликлерге боьлинген. Куьн бойы куьн тувган заманнан баслап, 12 саьатке боьлинген. Мысалыга, бу системага коьре куьннинъ уьшинши саьати – 09:00 саьат, тогызыншы саьати – 15:00 саьат. Ама бир неше Инжил аьлимлерине коьре Яхъядынъ Ийги Хабарында буьгуьнги системага усаган система кулланылады. Солай болганда, онда «оныншы саьат» деп язылса, 10:00 саьат деп анъламага керек.

Синагог

– ювытлар Аллага табынар уьшин йыйылатаган уьй.

Сион

– Ерусалим каласы орынласкан тоьбелердинъ бири. Сион соьзи – «Алладынъ уьйин» яде «Алладынъ халкын» символлы суьвретлейди. «Сионнынъ кызы» деген термин «Ерусалим яшавшылары» деген маьнеди анълатады.

Сокта

– бир устаздынъ, дин мектептинъ окувшысы.

Сувда шомылдырылып тазаланув

– грекше «вафтисма». Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.

Суьлеймен

– Дауттынъ улы, Исраилдинъ уьшинши патшасы. Энъ биринши Аллага табынув уьйди Ерусалимде Сулеймен салган (Мат 12:42).

Таварых

– терен акыйкатты уьйретуьвши айтув, метафоралы кыска хабар.

Таурат

– 1) Алла Муса пайхамбарга берген Кие Йорык (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол Йорыкты ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.

Таурат аьлими, Таурат устазы

– кара: Дин аьлими.

Тевбе

– арап соьзи болып, «ойын туьрлендируьв» деген маьнеси болган бир грекше соьзди анълатады. Тевбе, куьнады эм менменликти койып, Аллага кайтув.

Тетрарх

– кишкей ердинъ (юрттынъ) патшасы.

Урым аьдеми

– Урым империясында яшаганлардынъ баьриси де урым аьдеми болмаганлар. Урым аьдеми болувдынъ айырым эркинликлери арасында таяк пан тоьбеленуьв эм кашка керилуьвдей авыр язаларды шекпев эм авыр шуьшлевден акланар уьшин императордынъ оькимин талаплав эди. Тувганыннан баслап урым аьдеми болмаганлар бу эркинликти: 1) куллыктан эркин этилуьв мен; 2) уьйкен кызметтинъ савгасы деп; 3) акша тоьлев мен алатаган эди.

Устаз

– дин акыйкатларын окытувшы.

Хаджар

– Ибрагим пайхамбардынъ пишеси болган Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилитлер туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.

Харун

– Муса пайхамбардынъ уьйкен кардашы, Левий ырувыннан. Алла Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган (Им. ювыт. 5:4).

Шаатлык шатыры

– Кара: Кие шатыр.

Шабат куьни

– юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.

Элши

– грекше «апостолос». Бу соьздинъ Инжилдеги маьнеси – Иса Масих Оьзи акындагы Ийги Хабарды яймага тапшырган аьдем, хабаршы. Сондай атты алганлардынъ бириншилери Исага энъ ювык эм Оны ман бирге юрген он эки соктасы алганлар (Мат 10:1-4; Гал 1:11-19).

Эрегожа киюв эм куьл себуьв

– ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.

Эски Антласув

– 1) Иса Масихтинъ заманыннан алдын язылган 39 кие китап (Таурат, Забур эм Пайхамбарлардынъ китаплары); 2) Алладынъ Муса пайхамбар аркалы Исраил халкы ман эткен, Тауратка негизленген антласувы.

Ювыт

– жуьйт, юдей, еврей.

Юбантувшы

– грекше «параклитос». Бу соьз, «Ярдамшы» эм «Кенъес беруьвши» деген маьнеди анълатып, Алладынъ Кие Рухы ман тенъ маьнели.

Юдея

– 1) Урым империясы заманында Палестиннинъ кубыла кесегиннен туьзилген эл; 2) Оны ман бирге ювытлар коьп болган конъысы эллер.

Ямагат

– 1) Иса Масихтинъ уьммети, аьр ерде, аьр заманда да Ога ынанганлардынъ ямагаты; 2) Белгили бир ерде йыйылган, Иса Масихке ынанган аьдемлер куьби.

Янъы Антласув

– 1) Иса Масихтинъ кашта тоьгилген кие каны аркалы Алладынъ аьдемлерди куткарув уьшин эткен антласувы; 2) Иса Масихтинъ заманыннан сонъ язылган 27 кие китап (Инжил). Бу китаплардынъ коьбиси эрамыздынъ 70-нши йылына, баьриси де 100-нши йылына дейим язылган.

Ясакшы

– Иса Масих заманында Урым империясы уьшин оьз халкыннан ясак йыятаган, сол себептен динин эм элин саткан деп саналатаган ювыт.

Таблица Соответствия Имен Собственных

Таблица Соответствия Имен Собственных

1. Байыр Атлардынъ Келисуьв Кеплерининъ Таблицасы

2. Иса Масих Заманындагы Палестина

3. Иса Масих Заманындагы Ерусалим Каласы

4. Иса Масих Заманындагы Ерусалимде Болган Алла Уьйининъ Планы

5. Иса Масихтинъ Заманындагы Урым Патшалыгы

6. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Биринши

7. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Экинши

8. Элши Паулдынъ Ийги Хабарды Яяр Уьшин Эткен Уышинши

9. Элши Паулдынъ Урымга

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Урымга

Элши Паулдынъ Урымга

Table of Contents

Инжил: Ювытлар

Янъы Антласув

- Кирис Соьз

- Ювытлар

- Кирис Соьз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Соьзлик

Абил
Адам
Акша авыстырувшылар
Алла патшалыгы
Алла соьзи
Алла Улы
Алла уьйи
Амин
Арамей тил
Асия
Ассылык
Ата, Атам
Ашыткысыз оьтпек байрамы
Аьдем Улы
Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат
Аьжейип нышан
Баалзабул
Баска миллетлилер
Бу дуныядынъ басшысы
Бут
Греклер
Даут улы
Динар
Дин аьлими
Дин куллыкшысы
Еврейше
Забур
Зилот
Ибилис
Ибрагим
Ирод
Иродтынъ аьдемлери
Исхак
Йин
Канай
Каш
Кесар
Кие
Кие Китап
Кие Рух
Кие Шатыр
Кие Язувлар
Куьна
Левит
Майлав
Масих
Межлис
Нух
Онъ ягында турув
Ораза тутув
Осанна
Оьтпек сындырув
Парисейлер
Пасха байрамы
Понтий Пилат
Раббий
Рух
Садукейлер
Самарияшылар
Самсон
Саьат
Синагог
Сион
Сокта
Сувда шомылдырылып тазаланув
Суьлеймен
Таварых
Таурат
Таурат аьлими, Таурат устазы
Тевбе
Тетрарх
Урым аьдеми
Устаз
Хаджар
Харун
Шаатлык шатыры
Шабат куьни
Элши
Эрегожа киюв эм куьл себуьв
Эски Антласув
Ювыт
Юбантувшы
Юдея
Ямагат
Янъы Антласув
Ясакшы

Таблица Соответствия Имен Собственных

- Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

- Иса Масих заманындагы Палестина

- Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

- Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

- Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

- Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

- Элши Паулдынъ Урымга